PL | EN | HE
  • Facebook

Ekspedycja

W 1909 roku An-ski wystąpił z inicjatywą wydarzenia naukowego – ekspedycji etnograficznej na terenach żydowskiej strefy osiedlenia. Celem ekspedycji miało być zbadanie tradycyjnej kultury wschodnioeuropejskich Żydów. An-ski wychodził z założenia, że archaiczne, ludowe motywy lada chwila ulegną zniszczeniu, gdyż żydowskie sztetle są coraz bardziej narażone na oddziaływanie kulturowych wpływów „z zewnątrz”. Warto zauważyć, że An-ski nie krytykował samej „nowoczesności” czy postępującej sekularyzacji, lecz wykazywał pewnego rodzaju sentyment za „światem, który odchodzi” i badawcze zaciekawienie kulturowymi osobliwościami „żydowskich starożytności”. Stąd, wielokrotnie również wyrażał żal nad tym, że „naród żydowski nie ma swojego etnografa”, który mógłby ocalić odchodzącą kulturę jako „zabytek”.

Ekspedycja rozpoczęła się 1 lipca 1912 roku, a środki na jej realizację wyasygnował baron W. G. Ginzburg. W skład ekspedycji weszli S. An-ski, J. D. Engel (muzykoznawca i kompozytor), S.B. Judowin (fotograf i artysta). Podczas drugiego etapu zamiast J.D. Engela pojechał Z. Kiselgof (muzykoznawca) oraz studenci: Avrom Rechtman, Icchok Pikangur i Szmuel Szrajer.
Pierwszy etap ekspedycji trwał od lipca do października 1912 roku. Rozpoczął się w miasteczku Rużyn i zakończył w Łucku. Badacze odwiedzili wówczas 15 miejscowości. Pierwsze podsumowanie ekspedycji miało miejsce podczas wykładu w grudniu w 1912 roku w Moskwie. 25 marca 1913 roku An-ski wygłosił w Petersburgu wielki odczyt „Żydowska twórczość ludowa” na podstawie zebranych materiałów. Drugi etap rozpoczął się 9 czerwca 1913 roku i trwał do listopada 1913 roku. Wyjazd rozpoczął się w miasteczku Dubno na Wołyniu kończąc na terytorium dzisiejszej Białorusi. Wówczas odwiedzono około 60 miejsc. O jej rezultatach An-ski opowiedział podczas odczytu „O pracach ekspedycji etnograficznej imienia barona G. O. Ginzburga, obejmującej ponad 60 punktów guberni wołyńskiej i podolskiej”, który wygłosił w Żydowskim Towarzystwie historyczno-etnograficznym 19 kwietnia 1914 roku. Judowin i Rechtman wyruszyli na trzecią wyprawę w lipcu 1914 roku, która została przerwana przez wybuch I wojny światowej.

Ekspedycja objęła w sumie ponad 70 miasteczek strefy osiedlenia, zebrano około 700 obiektów dziedzictwa żydowskiego przedstawiających wartość artystyczną i muzealną, nagrano ogromną ilość ludowych bajek, powiedzeń, przysłów. Zebrano 1500 pieśni ludowych, około 1000 motywów ludowych, biesiadnych, synagogalnych, kilkaset dokumentów (pamiętniki, rękopisy, pinkasy, oryginalne rysunki, ketuby), zrobiono około 1500 zdjęć z wnętrz starych synagog, zdjęć pomników nagrobnych i przedmiotów kultu. 

W 1916 roku An-ski założył muzeum w Petersburgu, w którym znajdowała się wystawa obejmująca około 1000 obiektów pochodzących z ekspedycji. Muzeum zamknięto około 1930 roku, wystawę zaś podzielono i przeniesiono do innych muzeów. Część obiektów trafiła do Państwowego Muzeum Etnograficznego w Leningradzie, część prawdopodobnie do Muzeum Żydowskiego w Odessie i Instytutu Żydowskiej Kultury Proletariackiej w Kijowie. W późniejszym okresie większość obiektów została zgromadzona w Muzeum Etnograficznym w Leningradzie, gdzie ucierpiała znacznie podczas bombardowań w 1941 roku. W 1992 roku część kolekcji (około 150 obiektów), zachowanej w Państwowym Muzeum Etnograficznym ujrzała światło dzienne podczas wystawy, która była eksponowana również za granicą.  W 2000 roku większość obiektów została ulokowana w Muzeum Etnograficznym w Sankt Petersburgu a większość manuskryptów i nagrań w Bibliotece Wernadskiego w Kijowie.


Opracowała Agata Maksimowska na podstawie:

  • http://www.yivoencyclopedia.org/article.aspx/An-ski_Ethnographic_Expedition_and_Museum
  • http://www.jhom.com/personalities/ansky/expedition.htm
  • Sergeeva I., Etnograficheskie ekspedicii Semena An-skogo v dokumentakh, zhurnal „Skhidnyi svit”, Nr 3, 2003.