PL | EN | HE
  • Facebook

Szymon An-ski

Szymon An-ski urodził się 27 października 1863 roku w Czaśnikach w guberni witebskiej jako Szlojme Zejnwił Rappoport.

 

Wychowywał się w religijnym środowisku chasydzkim i otrzymał tradycyjne, religijne wykształcenie. W latach młodości zainteresował się ideami Haskali i rozpoczął życie na własną rękę, zrywając ze społecznością ortodoksyjną. Pracował w wielu miejscach, między innymi zajmując się kowalstwem.

 

W wieku lat 16 związał się z ruchem narodników. Poznał wówczas język rosyjski, w którym porozumiewał się ze współtowarzyszami. Zadebiutował w języku rosyjskim w 1883 roku na łamach czasopisma „Voskhod”. Za swoją antycarską działalność był wielokrotnie ścigany i aresztowany.

 

W 1887 roku zaczął pracować jako górnik w zagłębiu donieckim (gubernia jekatierinosławska).Tam nadal głosił idee narodnickie. Przyjął rosyjskie imię i otczestwo – Siemion (Szymon) Akimowicz.

 

Pisał w tym czasie liczne krótkie teksty dokumentalne i wysyłał je do rosyjskich gazet. Jeden z redaktorów zarekomendował go narodnickiemu pisarzowi z Petersburga, Glebowi Uspienskiemu. W efekcie, w 1891 roku Rappoport przybył do Petersburga i zaczął pisać dla czasopisma „Russkoe Bogatsvo”. Wówczas zdecydował się na pisarski pseudonim, pochodzący od imienia matki – Ananski. Jednakże, gdy okazało się, że w Petersburgu był już dziennikarz żydowski o podobnym pseudonimie - Aninski, Rappoport zmienił pseudonim na An-ski.

 

W latach 1892-1905 An-ski przebywał na emigracji w Niemczech i we Francji, gdzie w 1894 roku został sekretarzem pisarza Piotra Lawrowa. Pozostawał z nim w bliskich kontaktach aż do jego śmierci w roku 1900.

 

Po śmierci Lawrowa An-ski osiedlił się w Genewie, gdzie z Chaimem Żytłowskim i Wiktorem Czernowem założył w 1901 Ligę Agrarno-Socjalistyczną, która później weszła w skład Partii Socjalistów-Rewolucjonistów. W tym czasie An-ski był zafascynowany ideą stworzenia w Rosji chłopskich rewolucyjnych „bractw” mających być w przyszłości zarzewiem chłopskiej rewolucji.

 

W 1901 przeczytał Dzieła zebrane Icchoka Lejbusza Pereca, które uświadomiły mu, jakie możliwości niesie ze sobą twórczość w języku jidysz. Od tej pory sam zaczął pisać również w języku jidysz.

 

W 1902 roku An-ski napisał pieśń Di Szwue (Przysięga), która stała się hymnem Bundu.

 

An-ski przetłumaczył na jidysz Międzynarodówkę. Jest również autorem znanego wiersza In Zaltsikn Yam.

 

An-ski wrócił do Rosji w 1905 roku. Współuczestniczył w pracach Żydowskiego Towarzystwa Historyczno-Etnograficznego, Żydowskiego Towarzystwa Literackiego i współpracował z pismami: „Evreiskii Mir”, Evreiskaia Starina” i „Perezhitoe”. Tematyka żydowska zaczynała odgrywać coraz większe znaczenie w jego pisarstwie. W tym okresie zaczął interesować się również etnografią.

 

W latach 1911-1914 An-ski zorganizował wielką ekspedycję etnograficzną poświęconą żydowskiej kulturze ludowej. Ekspedycja objęła ponad 70 miejscowości na terenie Wołynia i Podola. Niestety, została przerwana przez wybuch I wojny światowej. Więcej o ekspedycji...

 

W trakcie I wojny światowej An-ski zaangażował się w działalność na rzecz ludności żydowskiej poszkodowanej przez wojnę, próbując jednocześnie kontynuować swoje studia etnograficzne. W 1915 roku odbył trzy podróże po Galicji i Bukowinie z ramienia petersburskiego Komitetu Pomocy Żydom mające na celu pomoc ofiarom wojny i pogromów. Doświadczenia te zostały opisane w szkicach, opublikowanych pod tytułem „Tragedia Żydów Galicyjskich...”

 

Po rewolucji 1917r. został wybrany z ramienia eserowców do Zgromadzenia Konstytucyjnego.

Po zwycięstwie bolszewików wyjechał z Rosji i zamieszkał w Wilnie. W 1919 roku założył tam Żydowskie Towarzystwo Historyczno-Etnograficzne. W Wilnie pierwszy raz ukazało się drukiem najbardziej znane dzieło An-skiego, czyli „Dybuk. Na pograniczu dwóch światów”.

 

Zmarł 8 listopada 1920 roku w Otwocku. Jest pochowany wraz z Icchokiem Lejbem Perecem i Jakubem Dinezonem w Mauzoleum Trzech Pisarzy w alei głównej na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie.

Jego twórczość, opublikowana w Izraelu obejmuje 15 tomów.



Opracowała Agata Maksimowska na podstawie: wstępu do książki: An-ski S., Tragedia Żydów galicyjskich w czasie I wojny światowej. Wrażenia i refleksje z podróży po kraju, Południowo-Wschodni Instytut Naukowy, Przemyśl 2010, autorstwa Krzysztofa Dawida Majusa i Stanisława Stępnia.


Polecane lektury:

  • An-ski S., Tragedia Żydów galicyjskich w czasie I wojny światowej. Wrażenia i refleksje z podróży po kraju, Południowo-Wschodni Instytut Naukowy, Przemyśl 2010.
  • Lukin V., Ot narodnichestva k narodu (S.A.Anskij – etnograf vostochno-evropeiskogo evreistva), Evrei v Rossii. Istoria i kultura. Sbornik nauchnykh trudov, S.Peterburg 1995.
  • Kantsedikas A. S., Sergeeva I., The Jewish Artistic Heritage Album by Semyon Ansky, Moscow 2001.
  • Krupnik I. I., Jewish Holdings of the Leningrad Ethnographic Museum, Soviet Jewish Affairs 19.1 (1989): 35–48;
  • Mlotek E. G.,  S. Ansky : (Shloyme-Zanvl Rappoport) 1863-1920 : His Life and Works : Catalog of an Exhibition, YIVO Institute for Jewish Research, New York 1980.
  • Peñalosa F., The Dybbuk: Text, Subtext, and Context, Rancho Palos Verdes, California 2012,Tsiterboym Books.
  • Photographing the Jewish Nation: Pictures from S. An-sky's Ethnographic Expeditions, Avrutin E. M., Dymshits V., Ivanov A., Lvov A., Murav H., Sokolova A. (eds.), Tauber Institute Series for the Study of European Jewry,
  • Sergeeva I., Etnograficheskie ekspedicii Semena An-skogo v dokumentakh, zhurnal „Skhidnyi svit”, Nr 3, 2003.

  • Sergeeva І. А. , Arhivna spadshchina Semena An-skogo u fondakh Nacionalnoi Biblioteki Ukrainy imeni V.I. Vernadskogo, NAN Ukrainy, Nacionalna Biblioteka Ukrainy imeni V.I. Vernadskogo, Centr doslidzhen istorii I kultury shidnoevropeiskogo evreistva, Kyiv 2006, Dukh i Litera.
  • Sholokhova L., Fonoarkhiv ievreis’koi muzychnoi spadshchyny, Kiev 2001.
  • Soifer P.E., Soviet Jewish Folkloristics and Ethnography. An Institutional History, 1918-1948, New York 1979.
  • Stolarska-Fronia M., An-Ski Szymon [w:] Żydzi Polscy. Historie niezwykłe, Warszawa 2010, Demart.
  • The Worlds of S. An-sky: A Russian Jewish Intellectual at the Turn of the Century, Safran G., Zipperstein S. J. (eds.).
  • Tracing Ansky: Jewish Collections from the State Ethnographic Museum in St. Petersburg, Catalog of the Exhibition in Joods Historish Museum, Amsterdam 1992.
  • Werses Sh., S. An-ski's Between Two Worlds' (The Dybbuk): A Textual History, in Studies in Yiddish Literature and Folklore, Jerusalem 1986, Hebrew University of Jerusalem.
Szymon An-ski w 1910 roku

Szymon An-ski w 1910 roku